Managementreligie Column Rob Vinke - Juischt! Dé HRM marktplaats

Managementreligie - Column Rob Vinke

Din 16 mrt 2010, 18:46

Reikt het denkleven van de manager verder dan diagrammen? Rob Vinke heeft genoeg van gemakzucht en pleit voor complexiteit.
Twee maal twee
De werkelijkheid verengen tot een simpel twee maal twee diagram, kan dat? Dat kan. Managers doen niet anders.

Veel managementoplossingen zijn op dergelijke simplificaties gebaseerd. Meer tijd voor diepere overwegingen is er blijkbaar niet. Het gevolg is dat de omgekeerde weg bewandeld wordt. Niet de werkelijkheid maar de schijnhanteerbaarheid is leidend.

Als de werkelijkheid niet hanteerbaar is, dan persen we de werkelijkheid wel in het dwingende sjabloon van een diagram en kunnen we verder met ons werk. Stel je voor dat je zelf moet denken.

Hoe simpel mag het zijn?
Angelsaksische bedrijfskundige literatuur grossiert in vereenvoudigingen van de werkelijkheid. In de realiteit van het dagelijkse werk zijn we ook in Europa erg gevoelig geworden voor het vervlakken van de complexiteit. De wereld van twee maal twee is heilig verklaard.

Als er maar een twee maal twee diagram uitrolt als denkraam, dan kunnen we direct aan de slag. Een diagram met een mooi stappenplan als aanpak en een uitstekend label waaronder we de ongepaste vragen die op de aanpak worden losgelaten, kunnen wegwuiven.

Natuurlijk wel nog even benchmarken en kapitaliseren op het succes van anderen in het verleden. Als de concurrenten succesvol kunnen zijn met een aanpak, dan kunnen wij dat natuurlijk op dezelfde manier veel beter. Dan kan niets meer mis, behalve dat de werkelijkheid verschraalt tot een levenloos geheel.

Wat moeten we anders? De wetenschappelijke literatuur induiken met haar onnavolgbare wendingen en definitieproblemen? Met al dat wetenschappelijke gedoe hebben we in de praktijk niet veel op. Want wetenschap produceert meer vragen dan oplossingen. Dat houdt ons op, dat is niet praktisch.

Als je zo redeneert, ben je er wel erg snel vanaf. Want er staat geen straf op nadenken.
Bovendien leerde gestaltpsycholoog Kurt Lewin ons dat er niets zo praktisch is als een goede theorie. Dan moet je er wel voor open staan.

Buiten de twee maal twee diagrammen leent management ook graag de snelle en eenvoudige theorie uit een ver verleden. Je kunt geen managementboek openslaan, bijvoorbeeld bij het hoofdstuk motivatie en belonen, of daar duiken de twee meest overschatte theorieën op die maar denkbaar zijn. Dat zijn de behoeftenhiërarchie van Maslow en de tweefactorentheorie van Herzberg.

En inderdaad, heerlijke eenvoud. Probleem is echter dat ze conceptueel niet deugen. Op een validiteits- en betrouwbaarheidsschaal van vijf, waarbij één staat voor onbetrouwbaar en niet valide en vijf staat voor betrouwbaar en valide, scoren beide benaderingen een anderhalf.

Dat is geen best resultaat. Kortom, rijp voor de shredder. Maar, zo verzetten de managers zich, deze modellen zijn zo heerlijk simpel en zo prettig uit te leggen. Stel je voor dat we zelf moeten nadenken, dat kan toch niet de bedoeling zijn? Toch wel. Anders wordt het vanzelf managementreligie en stopt het zelfstandig denken.

En de winnaar is?
Winnaars zijn kritisch op twee maal twee diagrammen. Ze verschuilen zich niet achter verworpen managementwerkelijkheden omdat deze hun status ontlenen aan gemakzucht. Winnaars blijven zelf denken en laten hun denkbeelden voeden door een diversiteit aan werkelijkheden waardoor zij niet verdwalen in de wereld van hun eigen navel.